5.1 Inleiding
Dit hoofdstuk biedt ICT-coördinatoren en beheerders een handreiking in de implementatiefase die gericht is op realisatie van de glasvezelaansluiting bij de scholen, het koppelen van dienstaanbieders en het inrichten van de benodigde apparatuur op de scholen. Deze implementatiefase volgt op de aanbestedings- en gunningsprocedure zoals besproken in het vorige hoofdstuk. Dit hoofdstuk is geschreven vanuit het perspectief dat de school door een telecommunicatiebedrijf met een Managed Ethernet Service (MES) wordt bediend. Een goede voorberei-ding en organisatie van het implementatieproces is wenselijk om de scholen in deze fase zo min mogelijk te belasten.
5.2 Opstellen Migratieplan
Om goed voorbereid te zijn op deze overgangssituatie is het raadzaam om gebruik te maken van een migratieplan. Het migratieplan besteedt aandacht aan de wijze waarop en de plek waar de MES op het interne schoolnetwerk wordt gekoppeld, de benodigde apparatuur, het omzetten van lopende contracten en de verdere taakverdeling van activiteiten binnen de school. Dit document is vooral bestemd voor intern gebruik in de school, tussen schoolbesturen en richting de marktpartijen. Aandachtspunten zijn ondermeer:
Tabel 5.1 aandachtspunten bij migratie
Een heldere tijdsplanning bevordert het implementatieproces. In Tilburg is er door stichting Tilburg Onderwijs Netwerk (TOWN) een strakke deadline afgegeven voor de overstap op glasvezel. Met de uitrol van het fysieke gedeelte kan vrij snel worden gestart. Daarnaast zijn er door TOWN twee maanden gereserveerd om testen te draaien.
5.3 Belichting door telecombedrijf
Zoals we in de inleiding al aangaven is dit hoofdstuk opgesteld vanuit het perspectief dat een telecombedrijf het netwerk aanlegt en belicht. In deze paragraaf zullen we kort uitleggen wat het telecombedrijf precies doet.
Managed Ethernet Service
Wanneer een school de glasvezel door een marktpartij laat belichten waarbij ook afspraken worden gemaakt over beheer en onderhoud, is er sprake van een Managed Ethernet Service (MES). Steeds meer scholen (zoals Innovo in Limburg, Schoolglas in Deventer, TOWN in Tilburg, PICTO in Drenthe en ZIEN in Zeeland) kiezen hier voor. Bij een MES is er dus geen sprake meer van een eigen actief netwerk en bijbehorend technisch beheer. Dit laatste wordt afgedekt via de Service Level Agreements die scholen (veelal via een bovenschoolse organisatie) aangaan met de operator die de MES-dienst levert. Zowel het implementatietra-ject als het technisch beheer (zie ook hfd 6) wordt voor scholen door de keuze voor een MES aanzienlijk vereenvoudigd ten opzichte van een Managed Dark Fiber- dienst welk zelf belicht dient te worden. Het is belangrijk in het aanbestedingsdocument elementen uit implementatiefase goed vast te leggen, opdat dit proces zonder te veel praktische onvoorziene obstakels verloopt. Denk hierbij aan graafwerkzaamheden, aanleg van kabelgoten en inrichting van patchkasten.
Bekabeling en Customer Premises Equipment (CPE)
Tijdens de implementatie verzorgt een aannemer of installateur namens de operator de aansluiting op het glasvezelnetwerk. Zodra de benodigde vergunnin-gen door de gemeente zijn verleend, kan begonnen worden met graafwerkzaamheden door de leverancier. Afhankelijk van wat er is afgesproken, zal de leverancier ook inpandig bij de scholen een aantal meter bekabeling verzorgen tot aan de patchkast waarin de glaslade en de CPE kan worden gemonteerd.
Bij glasvezel bestaat deze apparatuur uit een kastje met in ieder geval één optische poort voor de koppeling met het netwerk van de operator alsmede een elektrische poort (10-100 Mbit/s) voor de koppeling met het bestaande interne netwerk van de school. In het geval van een 10/100 Mbps ethernet-aansluiting is het koppelvlak een standaard RJ45-UTP stekker die kan worden aangesloten op de poort van de CPE die door de MES leverancier in de school wordt afgemon-teerd. Bij gebruikmaking van de elektrische poort kan het interne netwerkverkeer worden afgehandeld via bestaande CAT5 UTP bekabeling.
5.4 Aansluiten op content en diensten
Met de activering van een MES, heeft de school nog geen diensten. Om toegang te krijgen tot educatieve diensten (bijvoorbeeld audio/visuele archieven) en bedrijfsmatige diensten (telefonie, beveiliging, centraal beheer, administratie) kan een school aparte contracten afsluiten met dienstverleners.
De dienstverlener moet wel toegang krijgen tot de school. Dat kan over het internet (in dat geval moet de school wel een internetverbinding afnemen bij een dienstenleverancier) of doordat de dienstverlener inkoppelt op het ethernet-netwerk van de leverancier van de MES. In Deventer, Zwolle en Amersfoort kan dat via de marktplaats.
5.5 Configuratie van ICT-middelen op school
Afhankelijk van de af te nemen diensten zullen er binnen de school een aantal instellingen moeten worden aangepast binnen de hardware. Bijvoorbeeld:
5.6 Scholing ICT-coördinatoren en eindgebruikers
Bij de projecten Schoolglas (Deventer) en Glaslokaal (Den Haag) wordt gestreefd om ICT beheer zoveel mogelijk uit de school te krijgen. Hierdoor verandert de rol van ICT coördinator van technisch beheerder naar een meer onderwijskundige rol waarbij de voormalige ICT-coördinator voortaan leerkrachten moet gaan overtuigen om de innovatieve diensten toe te passen in het klaslokaal. Hiervoor moeten zij in staat zijn om collega’s te trainen of demonstraties te geven. Aangezien scholen met glasvezel hun beheer op afstand kunnen laten uitvoeren zal de taakomschrijving van ICT-coördinatoren veranderen. Er vindt dus qua scholing een verschuiving plaats richting de dienstensfeer waarbij gebruikers en de voormalige beheerders training krijgen hoe ze in de toekomst kunnen werken met de nieuwe toepassingen.
Dit hoofdstuk biedt ICT-coördinatoren en beheerders een handreiking in de implementatiefase die gericht is op realisatie van de glasvezelaansluiting bij de scholen, het koppelen van dienstaanbieders en het inrichten van de benodigde apparatuur op de scholen. Deze implementatiefase volgt op de aanbestedings- en gunningsprocedure zoals besproken in het vorige hoofdstuk. Dit hoofdstuk is geschreven vanuit het perspectief dat de school door een telecommunicatiebedrijf met een Managed Ethernet Service (MES) wordt bediend. Een goede voorberei-ding en organisatie van het implementatieproces is wenselijk om de scholen in deze fase zo min mogelijk te belasten.
5.2 Opstellen Migratieplan
Om goed voorbereid te zijn op deze overgangssituatie is het raadzaam om gebruik te maken van een migratieplan. Het migratieplan besteedt aandacht aan de wijze waarop en de plek waar de MES op het interne schoolnetwerk wordt gekoppeld, de benodigde apparatuur, het omzetten van lopende contracten en de verdere taakverdeling van activiteiten binnen de school. Dit document is vooral bestemd voor intern gebruik in de school, tussen schoolbesturen en richting de marktpartijen. Aandachtspunten zijn ondermeer:
Tabel 5.1 aandachtspunten bij migratie
Een heldere tijdsplanning bevordert het implementatieproces. In Tilburg is er door stichting Tilburg Onderwijs Netwerk (TOWN) een strakke deadline afgegeven voor de overstap op glasvezel. Met de uitrol van het fysieke gedeelte kan vrij snel worden gestart. Daarnaast zijn er door TOWN twee maanden gereserveerd om testen te draaien.
5.3 Belichting door telecombedrijf
Zoals we in de inleiding al aangaven is dit hoofdstuk opgesteld vanuit het perspectief dat een telecombedrijf het netwerk aanlegt en belicht. In deze paragraaf zullen we kort uitleggen wat het telecombedrijf precies doet.
Managed Ethernet Service
Wanneer een school de glasvezel door een marktpartij laat belichten waarbij ook afspraken worden gemaakt over beheer en onderhoud, is er sprake van een Managed Ethernet Service (MES). Steeds meer scholen (zoals Innovo in Limburg, Schoolglas in Deventer, TOWN in Tilburg, PICTO in Drenthe en ZIEN in Zeeland) kiezen hier voor. Bij een MES is er dus geen sprake meer van een eigen actief netwerk en bijbehorend technisch beheer. Dit laatste wordt afgedekt via de Service Level Agreements die scholen (veelal via een bovenschoolse organisatie) aangaan met de operator die de MES-dienst levert. Zowel het implementatietra-ject als het technisch beheer (zie ook hfd 6) wordt voor scholen door de keuze voor een MES aanzienlijk vereenvoudigd ten opzichte van een Managed Dark Fiber- dienst welk zelf belicht dient te worden. Het is belangrijk in het aanbestedingsdocument elementen uit implementatiefase goed vast te leggen, opdat dit proces zonder te veel praktische onvoorziene obstakels verloopt. Denk hierbij aan graafwerkzaamheden, aanleg van kabelgoten en inrichting van patchkasten.
Bekabeling en Customer Premises Equipment (CPE)
Tijdens de implementatie verzorgt een aannemer of installateur namens de operator de aansluiting op het glasvezelnetwerk. Zodra de benodigde vergunnin-gen door de gemeente zijn verleend, kan begonnen worden met graafwerkzaamheden door de leverancier. Afhankelijk van wat er is afgesproken, zal de leverancier ook inpandig bij de scholen een aantal meter bekabeling verzorgen tot aan de patchkast waarin de glaslade en de CPE kan worden gemonteerd.
Bij glasvezel bestaat deze apparatuur uit een kastje met in ieder geval één optische poort voor de koppeling met het netwerk van de operator alsmede een elektrische poort (10-100 Mbit/s) voor de koppeling met het bestaande interne netwerk van de school. In het geval van een 10/100 Mbps ethernet-aansluiting is het koppelvlak een standaard RJ45-UTP stekker die kan worden aangesloten op de poort van de CPE die door de MES leverancier in de school wordt afgemon-teerd. Bij gebruikmaking van de elektrische poort kan het interne netwerkverkeer worden afgehandeld via bestaande CAT5 UTP bekabeling.
5.4 Aansluiten op content en diensten
Met de activering van een MES, heeft de school nog geen diensten. Om toegang te krijgen tot educatieve diensten (bijvoorbeeld audio/visuele archieven) en bedrijfsmatige diensten (telefonie, beveiliging, centraal beheer, administratie) kan een school aparte contracten afsluiten met dienstverleners.
De dienstverlener moet wel toegang krijgen tot de school. Dat kan over het internet (in dat geval moet de school wel een internetverbinding afnemen bij een dienstenleverancier) of doordat de dienstverlener inkoppelt op het ethernet-netwerk van de leverancier van de MES. In Deventer, Zwolle en Amersfoort kan dat via de marktplaats.
5.5 Configuratie van ICT-middelen op school
Afhankelijk van de af te nemen diensten zullen er binnen de school een aantal instellingen moeten worden aangepast binnen de hardware. Bijvoorbeeld:
- Servers: er zal waarschijnlijk een migratie moeten plaats vinden van publieke IP adressen als er gekozen wordt voor een nieuwe ISP. Hierdoor veranderen mogelijk ook SMTP (e-mail) en de DNS (domain name server) instellingen. Als er een centraal serverpark (applicaties en gebruikersprofielen) gebruikt gaat worden zal er een datamigratie moeten plaatsvinden en zullen de oude servers geleidelijk worden afgekoppeld. Dit is bijvoorbeeld gebeurd in Heerlen bij Innovo.
- Telefonie: de telefooncentrale en bijbehorend nummerplan dienen mogelijk opnieuw ingesteld te worden. Indien wordt overgegaan op Voice-over-IP moeten er wellicht ook nieuwe toestellen worden aangesloten.
- Videoconferencing: inrichten van ruimte door middel van plaatsen van camera’s, beamer en bijvoorbeeld een smartboard.
5.6 Scholing ICT-coördinatoren en eindgebruikers
Bij de projecten Schoolglas (Deventer) en Glaslokaal (Den Haag) wordt gestreefd om ICT beheer zoveel mogelijk uit de school te krijgen. Hierdoor verandert de rol van ICT coördinator van technisch beheerder naar een meer onderwijskundige rol waarbij de voormalige ICT-coördinator voortaan leerkrachten moet gaan overtuigen om de innovatieve diensten toe te passen in het klaslokaal. Hiervoor moeten zij in staat zijn om collega’s te trainen of demonstraties te geven. Aangezien scholen met glasvezel hun beheer op afstand kunnen laten uitvoeren zal de taakomschrijving van ICT-coördinatoren veranderen. Er vindt dus qua scholing een verschuiving plaats richting de dienstensfeer waarbij gebruikers en de voormalige beheerders training krijgen hoe ze in de toekomst kunnen werken met de nieuwe toepassingen.